تبلیغات
ناگفته های دنیا - معنویت چیست؟

معنویت چیست؟

سه شنبه 10 اسفند 1389 11:30 ب.ظ

نویسنده : نوید نیکفرجام

بسمه تعالی

معنویت چیست؟ چگونه ایجاد می شود؟

آیا معنویت قطعه ای ازیک پازل است که باید به سازمان اضافه شود و در جای خود قرار گیردویا یک حلقه مفقوده است که باید ایجاد شود تایک فرد یا سازمان کامل شود.
آیا معنویت عنصری مستقل است که می توانیم آن را با سنجاق به خودمان و سازمانمان متصل کنیم  و یا مانند یک آمپول مولتی ویتامین و یا سرم آن را به جان خودمان ویا بدنه تشکیلات تزریق کنیم؟



به راستی معنویت چیست ؟

دقت در معنی لغوی این واژه ، حقایقی را آشکار  می کند .
معنویت از ماده ((عنی یعنی، معنی)) است . یعنی آنچه که از لفظ اراده شده است 
در توضیح این نکته باید گفت :
الفاظی وضع شده اند ، (واژه هایی را تعیین کرده اند) که همه جا به کار می روند . این الفاظ ظاهر و آشکارند ولی معنی و واقعیتی دارند که غیر از این واژه هاست و آن اصل و حقیقت است و این لفظ اشاره و علامت است که ذهن را متوجه آن حقیقت کند  می کند. این ها ظاهرند ولی معنی باطن است. الفاظ بدون معنی ، مهمل و بیهوده اند و ارزشی ندارند مثل واژه عسل و حلوا که به تنهائی  دهان را شیرین نمی کند . لفظ زیبا و قشنگ، لذ تی برای انسان ندارد. واژه قدرت و علم( بدون آن باطن) فایده و ارزش و اثری ندارد. اصل آن باطن است که غیب است ولی موٌثر و لذت بخش ومقصود اصلی ... است و در یک کلام آن حق است و این ظاهر ها مثل کف روی آب اند.
کذلک یضرب ا... الحق و الباطل فاما الزّبد فیذهب جفاء و امّا ما ینفع الناس فیمکث فی الارض کذلک یضرب ا... الامثال.(1)
خداوند، حق و باطل را چنین مثل می زند – اما کفها به بیرون پرتاب می شوند، ولی آنچه به مردم سود می رساند( آب یا فلز خالص) در زمین می ماند، خداوند اینچنین مثال می زند.
وقتی از معنویت سخن می گوییم مقصودمان این است که همه این عالم مادی مثل الفاظ کلمات اند و یک باطن دارند که آن حق است و موٌثر و اصل و عاقل کسی است که  از این پوسته ظاهر عبور کند و به مغز و اصل برسد و با چشم عقل ببیند و باور کند که در ورای  این جلوه های ظاهری و الفاظ حقایقی وجود دارد .


1- سوره مبارکه رعد آیه 17


معنویت در قرآن

اولین صفت متقین که در سومین آیه دومین سوره  قرآن بیان شده است این است:
((الذین یوٌمنون بالغیب)) : متقین کسانی هستند که غیب را باور دارند.
غیب همان معنی است . معنویت یعنی شناخت و باور داشتن حقیقت بی انتهای هستی و هماهنگی و تنظیم همه حرکات و رفتار ها بر اساس آن واقعیت اصیل.
معنویت یعنی رسیدن به حقیقت جهان که معشوق بی نهایت زیبا از بعد شدت و مدت و مطلوب وجودی انسان است.
معنویت یعنی دلبستگی، عشق حقیقی به اصل و ریشه و مادر ووطن؛ مادری فراتر از والده که از او متولد شده ایم و وطنی وسیع تر از این مرزهاو خطوط فاصلی که حکومت ها ترسیم کرده اند که : ((حب الوطن من الایمان)).
حقیقت آن است که معنویت چیزی جدای از باور ها ، اندیشه ها و رفتارهای فردی و اجتماعی نیست ، معنویت همانند روح است در بدن که در هر جزء جزء باید باشد و  هر جایی که نباشد مرده است اگر چه حرکت مادی فیزیکی داشته باشد.

معنویت رنگ و بوی خداست ((و هو معکم اینما کنتم)) (( و اینما تولو فثمّ وجه الله)).
معنویت یعنی سیراب شدن جان بی نهایت طلب و آرام شدن قلب مضطرب .
معنویت یعنی تمامی زیبایی ها از نظر کمیت و کیفیت و زمان و طول و عرض .
معنویت یعنی خدمت عاشقانه خالصانه به خلق خدا بدون توقع و چشم داشت.

رابطه معنویت ودفاع وجهاد  در قرآن :
نگاه قرآن به معنویت یک راهبرد ویک رکن زیر بنایی در تقابل ونبردبین جبهه حق با جبهه کفر مطرح است ؛تا جا یی که در ترسیم نبرد نامتقارن ودر فرآیند افزایش وموازنه قدرت در جهت تفوق بر دشمن ، ضمن تاکید بر عوامل سخت افزاری ، دو مرحله نرم افزاری وفوق نرم افزاری را نیز مورد توجه قرار می دهد. قرآن کریم با فرمان   ((واعدوالهم مااستطعتم من قوه ))، پس از توجه دادن به عوامل سخت افزاری برعوامل نرم افزاری در تغییر موازنه نیز تاکیدکرده ، در گام اول می فرماید :(( ان یکن منکم عشرون صابرون یغلبوا ماتین ))در این بیان به این معادله توجه می دهد که اگر در جبهه حق ،سه عنصر ایمان ،بصیرت وصبر تعبیه شود ،توان این جبهه  براساس یک قاعده کلی وثابت ،یک به ده افزایش پیدا می کند .
در مرحله فوق نرم افزاری نیز می فرماید :
((بلی ان تتقوا وتصبروا ویاتوکم من فورهم هذا یمدد کم ربکم بخمسه
آلاف من الملائکه مسومین ))
حاکمیت تقوی وبه دنبال آن ،تعمیق معنویت ،ظر فیت وتوانایی لشکریان جبهه حق را به صورت تصاعدی ،در حد بسیار قابل توجهی افزایش می دهد که یکی از مهمترین نمونه های بارزآن امدادهای غیبی ونصرت های فوق العاده الهی است .
مقام معظم رهبری در فراز ی از بیانات ارزشمند خود به نقش استقامت واستمرار در حفظ معنویت اشاره فرموده وخاطر نشان می سازدند :
یکایک نیروهای سپاه در رده های مختلف هر چه می توانند درجه تدین ،معرفت اسلامی وتقوای خود را بالا ببرند ودر پرتو شعاع تربیت واداره معنوی وبا فراگیری هرچه بهتر قرآن واحادیث ومفاهیم اسلامی وتوجه به عبادات عملی ،روز به روز به کمالات معنوی خود بیافزاید .
نقش کاربردی معنویت
 در ارزیابی نقش معنویت ،اگر چه عوامل سخت افزاری مانند تجهیزات و مهمات ،به ویژه به کارگیری فن آوری در جای خود بسیار موثرند با توجه به تاکیدات قرآن وروایات وتجربه ملموس در صدر اسلام ودوران معاصر،مشخص می شود جایگاه معنویت وانگیزه عالی در مقایسه با دیگر عوامل موثر در جبهه حق ،بسیار تعیین کننده تر وتاثیر گذارتر است به عبارت دیگر می توان اذعان داشت که عنصر معنویت در معادلات ،نسبت به دیگران عوامل ،به عنوان موتور محرکه عوامل سخت افزاری است . فرمانده معظم کل قوا در همین رابطه می فرمایند :
جمهوری اسلامی نشان داده که توانایی مقاومت در مقابل فشار هیکل سنگین این اختاپوس جهانی واین بختک جهانی را دارد . یعنی خرد نشدیم ما،زیر فشار تنه این موجود بین الملی بزرگ جمهوری اسلامی نشان دادکه مستحکم است وخرد نشد .علاوه براینکه خرد نشد شروع کرد اورا آزار دادن .نقطه ضعف هایی  دارد که این نقطه ضعفهاناشی از سنت الهی است .   سنت هایی در آفرینش وجود دارد که این پشتوانه توفیق این رویارویی است مسئله حق وباطل ،اینها را باید کاملاجدی گرفت . حقی داریم وباطلی ،حق حرکتش منطبق با حرکت قوانین طبیعی عالم وآدم است .

تبلیغ معنویت

آیا معنویت با سخنرانی و جزوات رنگی و کتاب های چاپ اعلا حاصل می شود و یا با مقاله و کنگره و مسابقه و جوایز ارزنده و ... اینگونه تصورات که گاهی از عملکرد بعضی افراد به ذهن خطور می کند ناشی از عدم درک صحیح معنویت و در واقع ضد معنویت است .

برای تبلیغ معنویت، 99% عمل لازم است و 1% هم گفتار و تبلیغ مشروط به عمل، اگر گفتار و تبلیغ با عمل همراه نباشد 99% ضرر به معنویت می زند و یک درصد امکان اثر گذاری دارد .
خداوند شدید سرزنش کرده و مقت (خشم ) بزرگ خداوند می شمارد در سوره صف می فرماید:
  (( لم تقولون ، ما لا تفعلون کبر مقتا عندالله ان تقولوا ما لا تفعلون:                     چرا می گویید آنچه را عمل نمی کنید این خشم بزرگ خداست که می گویید آنچه را عمل نمی کنید.))
 و پیشوای تقوا پیشگان می فرماید:
((من نصب نفسه للناس اماماً فعلیه اٌن یبدا بتعلیم نفسه قبل تعلیم غیره و لیکن تاٌدیبه بسیرته قبل تاٌدیبه بلسانه و معلم نفسه و موٌدبها اٌحق بالا جلال من معلم الناس و مودبهم
کسی که خود را پیشوای مردم نمود باید پیش از یاد دادن به دیگری نخست به تعلیم خویش بپردازد باید ادب کردن و آراستن دیگری را به رفتار خویش پیش از ادب نمودن بزبانش باشد ( مثلا پیش از آنکه به دیگری بگوید نماز بخوان تا رستگار شوی باید خود نماز بخواند) و آموزنده و ادب کننده نفس خود از آموزنده و ادب کننده مردم بتعظیم و بزرگداشتن سزاوارتر است.))
قرآن صریحاً دستور می دهد: ((یا ایهاالذین آمنو علیکم انفسکم لا یضرکم من ضل اذا اهتدیتمای موٌمنان اول به خودتان بپردازید و بدانید که گمراهی گمراهان به شما هیچ ضرری نمی زند هنگامی که شما هدایت یافته باشید.))

ضد معنویت

هرآنچه انسان را سرگرم و از حقیقت منحرف کند و او را از وصول به آرما نش باز دارد ، ضد معنویت است.
((کلما شغلک عن ذکر ا... فهو صنمک)) 2هر چیز تو را از یاد خدا مشغول سازد آن بت تو است.
از امیر مومنان (ع) نقل شده که: (3)
((کلّ ما الهی عن ذکر ا... فهو المیسر)) (1) هر چیز که تو را از یاد خداوند غافل کند و سرگرم نماید آن قمار (میسر) است( که خداوند در قرآن از آن نهی شدید کرده است).

مهمترین عوامل (سا یش) و باز دارنده از معنویت

الف) خود بینی، خود شیفتگی:

با مدعی نگویید اسرار عشق و مستی                 بگذار تا بمیرد با درد خود پرستی

کسانی به جای دیدن هستی با عظمت ، فقط خود را می بینند و خود را محور هستی می پندارند . هر چیزی که برای آن ها سود دارد خوب و اصیل است و هر چیز برای آن ها ضرر دارد بد است.
نقل کرده اند که: "حضرت موسی (ع) عصای خود را به سنگی زد زیر سنگ کرم خاکی بود در دلش گذشت که خدایا این کرم را برای چه خلق کرده ای؟ ( بالاخره هر چیزی فایده ای دارد، ولی فایده این کرم چیست؟) خطاب رسید که ای موسی تو  یکبار  این سئوال را کردی ولی  این کرم بارها  پرسیده  که خدایا  موسی   را برای چه خلق کرده ای؟"
خود بینی قوی ترین مانع در راه دیدن و رسیدن به معنویت است .


حجاب چهره جان می شود غبار تنم
                  خوش آن دمی که از این چهره پرده بر فکنم
                                     چنین قفس نه سزای چو من خوش الحا نی ست                           
                                    رو م به روضه رضوان که مرغ آن چمنم

ب )غرور
یکی از عوامل مهم سقوط انسان از اسمان ایمان و معنویت غرور است انسان مدام باید مراقب و متوجه باشد که این دنیا و تمام آنچه که او و دیگران دارند از ان خداست ،و هر لحظه که بخواهد می تواند از آنها بگیرد بنابراین هیچ چیز این دنیا و مادیات آن اصلا شایسته دلبستگی و غرور نیستند چون همه اینها فانی و برای ازمایش و استفاده صحیح انسان آفریده شده اند . پیروز کسانی هستند که این امور مادی و فانی را ابرازی برای انجام وظیفه و کسب رضای الهی بکار گیرد لذا قرآن نهیب می زند: 
"یا ایها الانسان ما غرک بربک الکریم 
   چه چیز تو را نسبت به پروردگارت مغرور نموده است"

ج) رفاه زدگی و تجمل گرایی مسئولین به عنوان  الگوهای رفتاری و عملی

تجمل گرایی و سرگرم شدن به زرق و برق دنیا، بال های انسان را از پرواز به آسمان معنویت
 و اهداف متعالی و ارزشمند بسته است و او را در همین زرق و برق مادی و فانی زندانی می نماید
 و کم کم حتی چشم او را از دیدن حقایق نابینا نموده و او را تنبل و تن پرور و خسیس بار می آورد
 لذا همواره دشمنان اسلام سعی دارند که ملت های مسلمان را با سرگرم نمودن به امور دنیایی و
 مسابقه تجمل از شجاعت و استواری و معنویت باز دارند قرآن در سوره حدید 20 می فرماید :
«واعلموا انما الحیاه الدنیا لعب و لهو و زینه و تفاخر بینکم و تکاثر فی الاموال و الاولاد »  و مسلمین
 صدر اسلام با اینگونه معارف و تربیت پیامبر به پیروزی های بزرگ و  قله های رفیع علم و کمال
دست یافتند و انروز که به سوی تجمل و رفاه طلبی روی اوردند از عزت و پیروزی فاصله گرفتند.


د) محبت دنیا
مسائل مادی و جسمی در برابر مسائل معنوی و روحی بسیار نا چیز اند که حتی قابل ذکر نیست جسم ما که 50 یا 60 سال زنده است در برابر زندگی بینهایت چه درصدی محسوب می شود؟ همینطور همه اشیاء مادی در برابر معنویت؟
در روایات نقل شده که خداوند این جهان مادی را از روزی که خلق کرد نگاه نکرده است ( ارزش یک نگاه را هم ندارد) و لذا پیامبر (ص) و اولیاء خدا هم این بی ارزشی را درک می کنند و لذا دلبسته آن نمی شوند، ولی انسان های مادی براثر علاقه و وابستگی شدید به دنیا کور دل می شوند و عالم معنی را نمی بینند ، مثل اسب یا الاغی که برای آسیاب یا خرمن استفاده می کردند چشم های او را  می بندند و بیچاره ، فکر می کند فرسنگ ها راه رفته ولی شب می بیند هنوز در همان نقطه اول است.

امیرالمومنین (ع)در مورد دنیا می فرماید:                                                                  
 وَ مَنْ نَظَرَ إِلَیْهَا أَعْمَتْهُ وَ مَنْ نَظَرَ بِهَا بَصَّرَتْهُ
دنیا  دوستان در قیامت می فهمند که نمی بینند ، از خدا می پرسند خدایا چرا ما نمی بینیم؟ پاسخ می رسد که شما در دنیا هم نمی دیدید.
((و من اعرض عن ذکری فان له معیشه ضنکا و نحشره یوم القیامه اعمی)) (1)
و هر کس از یاد من روی گردان شود ، زندگی (سخت و ) تنگی خواهد داشت ، و روز قیامت  او را نا بینا محشور می کنیم.
(( قال ربّ لم حشرتنی اعمی و قد کنت بصیراً)) (2)
می گوید: پروردگارا چرا نابینا محشورم کردی؟! من که بینا بودم.
پاسخ می شنود که
 
قالَ كَذلِكَ أَتَتْكَ آیاتُنا فَنَسیتَها وَ كَذلِكَ الْیَوْمَ تُنْسى‏ (126)طه
تو از قبل آیات ما را فراموش کردی
اما آن کسی که می فهمید و می دید علی (ع) بود که فریاد می زند :
((ما لعلی و نعیم یفنی و لذه لا تبقی))
علی را با نعمت های فانی و زود گذر و لذت هایی که بقا ندارد چه کار؟
علی نعمت های باقی و لذت های دائمی را چشیده است.
قرآن کریم در مورد دنیا می فرماید :

*- (  المال و البنون زینه الحیوه الدنیا و الباقیات الصالحات خیرعند ربك ثوابا و خیر املا).
ثروت و فرزندان , آرایش زندگى دنیاست و كارهاى پایدار و شایسته (كارهاى نیكى كه پس از مردن انسان نیز باقى مى ماند و نفعش به مردم مى رسد) از نظر پاداشى كه در نزد پروردگار دارند و از نظر اینكه انسان به آنهادل ببندد و آرزوى خویش را در آنها متمركز كند , بهتر است .
در این آیه , سخن از چیزى است كه نهایت آرزو است .نهایت آرزو آن چیزى است كه انسان به خاطر آن زنده است و بدون آن ,زندگى برایش پوچ و بى معنى است .
* -  ان الذین لا یرجون لقائنا و رضوا بالحیوه الدنیا و اطمانوا بها والذین هم عن آیاتنا غافلون 
آنانكه ( امید ملاقات) ما را ندارند ( مى پندارند زندگى دیگرى كه درآنجا پرده ها پس مى رود و حقایق آشكار مى شود در كار نیست ! ) و ( رضایت داده) وقناعت كرده اند به زندگى دنیا و بدان دل بسته و ( آرام گرفته اند) وآنانكه از آیات و نشانه هاى ما غافلند .
در این آیه آنچه نفى شده و ( نبایستنى) تلقى شده است ، ( امید به زندگى دیگر نداشتن) و به مادیات ( رضایت دادن) و قانع شدن و (آرام گرفتن) است .
* -  فاعرض عن من تولى عن ذكرنا و لم یرد الا الحیوه الدنیا ذلك مبلغهم من العلم  .
از آنان كه از یاد ما روگردانده و ( جز زندگى دنیا هدف و غایت ومقصدى ندارند) روى برگردان , اینست مقدار دانش آنها .
* - . . . . و فرحوا بالحیوه الدنیا و ما الحیوه الدنیا فى الاخره الاقلیل  ( 2 ) .
. . . آنان به زندگى دنیا ( شادمان و دلخوش) شده اند , در صورتى كه زندگى دنیا در جنب آخرت جز اندك نیست .
* -  یعلمون ظاهرا من الحیوه الدنیا و هم عن الاخره هم غافلون (3) .
تنها به ( ظواهر و نمودهایى) از زندگى دنیا آگاهى دارند و از آخرت ( جهان ماوراء نمودها و پدیده ها ) بى خبر و ناآگاهند .

ه- تبعیض
در طول تاریخ یکی از مهمترین عوامل که دلسردی مردم از حکومت ها و عدم حمایت و پشتیبانی و در نتیجه شکست انها را به دنبال داشته تبعیض و بی عدالتی در میان مسئولین و کارگزاران نظام بوده است . تبعیض وبی عدالتی یکی از آفات مهلک نظام ها و حکومت هاست خصوصا اگر نظامی , دینی و کارگزارانش مدعی دیانت باشند نه تنها سبب دلسردی از نظام می شود بلکه سبب سست شدن دین و ایمان مردم می شود.
امام علی (ع) می فرمایند :" ثبات الدول باقامه سنن العدل دوام دولت ها به برپایی عدالت است"     ( شرح غرر الحکم ج 3 ص 353)
قران کریم در سوره نساء 135 می فرماید : "یا ایهاالذین امنوا کونوا قوامین بالقسط . . . به عدالت قیام کنید".
قال علی (ع) : "جعل الله سبحانه العدل قواما للانام و تنزیها من المظالم و الاثام و . . ."
 (شرح غرر الحکم ج 3 ص 374)                                                   
 خداوند سبحان عدالت را مایه استواری مردم و پاکی از ستم ها و گناهان و سرافرازی اسلام قرار داد.
و - عدم انطباق حرف وعمل خواص در بحث ساده زیستی و نحوه استفاده از اموال عمومی
از اصول مهم تربیتی اسلام که مورد تاکید علوم تربیتی می باشد این است که مربی اگر بخواهد موفق و موثر باشد باید بیشترین سنخیت را با گفتارش داشته باشد و اگر رفتار و اعمالش موید سخنانش باشد حرف او را می پذیرند و الا ارزشی برای سخنانش نمی شناسند. پیشوای ششم شیعیان فرمودند: " کونوا دعاه للناس بغیر السنتکم، مردم را با غیر زبان ( اعمال و رفتار )خودتان به سوی خوبی ها دعوت کنید. "قرآن کریم چنین افرادی را توبیخ می کند: "اتامرون الناس بالبر و تنسون انفسکم"(بقره 44) و نیز می فرماید "لم تقولون ما لا تفعلون" ( سوره ص3)
پیامبر می فرماید: "ان اشد الناس حسره یوم القیامه الذین وصفوا العدل ثم خالفوه"
( به نقل از بحار ج2 ص36)

ز - پیدایش روحیه تظاهر و ریا (خودنمایی)
یکی از آفات ایمان و دام های شیطان ریا است که خیر و برکت را از بین می برد و آثار فراوان اعمالی چون نماز ( تنهی عن الفحشاء و المنکر -  الصلاه معراج المومن) . تقوا و ایمان ( شجاعت و بصیرت و اخلاص و . . . ) را زایل می کند و شیرینی کار نیک و عمل صالح را در کام دیگران تلخ و متنفر می سازد . قرآن از زبان لقمان به فرزندش می گوید : "یا بنی لا تشرک بالله ان الشرک لظلم عظیم " و ریا از مصادیق شرک به خداوند است  و پیامبر اعظم (ص) فرمودند: "اذا کان یوم القیامه نادی مناد من عمل عملا لغیر الله فلیطلب ثوابه ممن عمله له
در قیامت منادی ندا می دهد که هر کس برای غیر خدا کاری انجام داده پاداش خود را از آن کس بگیرد که برای او کار کرده است (نهج الفصاحه ص 323).

ح- وجود روحیه حسادت و غیبت و بدگویی از همکاران و بعضا سوء ظن های بی جا
برای یک مجموعه ای که می خواهد حافظ ملت و نظام مقدس اسلامی که ثمره خون هزاران شهید باشد و دارای هدف های عالی و  روحیه جهاد و مقاومت است باید بین نیروهایش ایمان، اتحاد  برادری ، فداکاری و عشق باشد و وجود هر گونه بدبینی و حسادت و کینه و سوء ظن، آن مجموعه را ازتوانایی هایش می اندازد؛ ضمن اینکه ایمان و ارزش های معنوی هم از آنجا رخت بر خواهد بست؛ لذا قرآن کریم در سوره حجرات 12 به شدت از غیبت و حسادت و سوء ظن نهی کرده است : « یا ایها الذین امنوا اجتنبوا کثیرا من الظن ان بعض الظن اثما و لا تجسسوا و لا یغتب بعضکم بعضا ایحب احدکم ان یاکل لحم اخیه فکرهتموه » .
پیامبر اکرم در مورد حسادت می فرمایند: «ایاکم والحسد فان الحسد یاکل الحسنات کما تاکل النار الحطب ، از حسادت بپرهیزید که حسادت اعمال نیک انسان را از بین می برد همچنانکه آتش هیزم را می سوزاند.>>


ط - بی توجهی و سستی در مساله امر به معروف ونهی از منکر
یکی از اصول فراموش شده و مهم اسلام در مباحث اجتماعی مساله امر به معروف و نهی از منکر است که در سایه اجرای این اصل اسلام و مسلمین عزیز و کفر و نفاق و گناه و ستمکاران ذلیل و خوار خواهند شد و با فراموش کردن این اصل اسلام و مسلمین ذلیل خواهند شد . گناهکاران بر امور جامعه مسلط می شوند و جامعه را جولانگاه خود قرار خود قرار خواهند داد و در چنین زمانی ارزشها محو و نابود شده  منکرات جای ارزش ها را  خواهند گرفت و آن وقت است که جامعه بدست فرعون صفتان ظالم خواهد چرخید؛ لذا پیامبر اسلام با تذکر نسبت به اجرای این اصل فرمودند :" لتامرن بالمعروف و لتنهون عن المنکر او لیسلطن الله علیکم شرارکم فیدعو خیارکم فلا یستجاب لهم  امر به معروف و نهی از منکر کنید و الا خدا بدان را بر شما مسلط می کند  و نیکان شما دعا می کنند و مستجاب نمی شود"(نهج الفصاحه 2218).  و در بیانی دیگرنیز فرمود" الا کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته ، ( همه شما نسبت به یکدیگر مسولیت دارید".

ی- بی تفاوتی یا احساس عدم نیاز به آگاهیهای عقیدتی و دینی و بی محتوا بودن برنامه ها
انسان در همه حال نیازمند مراتبی از برنامه آموزش های عقیدتی و اخلاقی است و هیچگاه از آن بی نیاز نیست . اینگونه جلسات تغذیه روحی و معنوی نیروهاست ودر عین این که  باعث افزایش اگاهی و بصیرت است ،زمینه پرورش فضیلت های اخلاقی و رفتاری را ایجاد می کند
 لذا قران کریم در سوره علق ،آیات پنجو وششم  می فرماید« ان الانسان لیطغی ان راه استغنی، انسان هنگامی که خود را بی نیاز ببیند طغیان می کند.>>  بنابراین چنین احساسی قطعا کاذب و غیر واقعی است و انسان که دارای روح کمال طلب است هیچگاه به دانش و بصیرت اندک و به ساحل اقیانوس بیکران معنویت  قانع نیست بلکه می خواهد در اعماق معنویت و نیکی ها سیر کند و گوهر های بصیرت و عرفان را صید کند.
در این خصوص لازم است که برنامه های عقیدتی بر اساس بهترین روش و شیوه های آموزشی اجرا شود و نیز به لحاظ محتوا و روز امدبودن  و نیز انتخاب اساتید و مکان و زمان آموزش دقت ویژه داشته باشد.

س- تندخویی و عدم تحمل چالش های کاری و ارتباطی که بعضا به خاطر تداخل کارها و عدم برنامه ریزی مناسب است
یکی از عوامل جلب محبت دوستی ، داشتن اخلاق نیک و روحیه صبور و آرام است . به همان  اندازه تندخویی و پرخاشگری نیز سبب دوری و جدایی می شود. چه بسا انسان  به خاطر عصبانیت و عدم کنترل خود اقدام به کارهایی کند که محیط معنوی و صمیمیت و اقتدار سلسله مراتب و جایگاه خود را از بین ببرد. قرآن کریم به پیامبر می فرماید :
"و لو کنت فظا غلیظ القلب لانفضوا من حولک ای پیامبر اگر شما خشن و تندخو و پرخاشگر بودی مردم از اطرافت پراکنده می شدند"(ال عمران159). امام باقر (ع) فرمودند :" ان اکمل المومنین ایمانا احسنهم خلقا مومن ترین مردم , خوش اخلاق ترین انان هست"(اصول کافی ج1ص26)
ع- دوری مسولین از پرسنل و بی اطلاعی از احوال معیشتی و خانوادگی آنان
از شیوه های راهبردی مدیریت موفق این است که مدیر ضمن حفظ جایگاه و قاطعیت در مدیریت نسبت به زیر دستانش متواضع و مهربان باشد و از وضعیت و مشکلات آنان با خبر  بوده، به آنان از سر دلسوزی کمک کند که با این کار خود بر دل او حکومت خواهد کرد ، پرسنل او را از صمیم دل دوست داشته ، اوامر او را با اخلاص اطاعت می کنند؛ ولی اگر مسئولی بخواهد با زیر دستان به حیله و نیرنگ و از روی تکبر و غرور رفتار کند نه تنها مدیری محبوب نخواهد بود بلکه موفق هم نخواهد شد .پیامبر می فرماید :« ایما راع لم یرحم رعیته حرم الله علیه النار» هر کس به زیر دستانش رحم نکند خدا بهشت را بر او حرام می کند( نهج الفصاحه 1028)


عوامل افزایش معنویت (راه های ارتقای معنویت)
ش 1 - ترویج روحیه اخلاص در انجام امور
در طول تاریخ اسلام چنین بوده که کارهای بزرگ با اخلاص انجام شده است و هیچ کار با اخلاصی، کوچک نیست و اگر کار برای خدا انجام همیشگی ، ماندگار و زایل ناشدنی است اما اگر برای غیر خدا انجام گرفت ماندگار نخواهد بود
رسول خدا (ص) فرمود :«اخلص العمل یکفک القلیل من العمل، دلت را خالص کن که در این صورت عمل اندک هم تورا بس خواهد بود>>.
همانگونه که مقام معظم رهبری فرمودند:« برجستگی سپاه در همراهی سلحشوری نظامی با خلوص معنوی بوده و همه موفقیت ها از هماهنگی این دو ناشی شده است ».

ش 2 - تقویت و ترویج روحیه ایثار و شهادت و فداکاری با الهام از قیام عاشورا
رمز موفقیت مسلمین صدر اسلام و نهضت عاشورا و رزمندگان ایران در دفاع مقدس این بود که اعتقاد داشتند  باید از دین و نظام اسلامی دفاع کنند؛ چه کشته شوند و چه بکشند در هر دو صورت پیروز هستند . هرگز نترسیدند و هراسی به دل راه ندادند . به راحتی از جان و مال خویش گذشتند و این روحیه امروز در لبنان و فلسطین دشمن را به زانو در آورده است امروز باز هم به این روحیه بیش از گذشته نیاز داریم و نباید این روحیه تضعیف شود .


ش3 -  زنده کردن اصل امر به معروف و نهی از منکر به عنوان فرهنگ عمومی و نظارت همکانی
واقعا اگر جامعه ای بخواهد زنده و موثر و ارزش های الهی و معنوی در آن حاکم باشد باید به این اصل مهم اجتماعی عمل کند و الا جامعه ای مرده و بی روح بوده، امور آن به اراده ستمگران خواهد بود . قران خطاب به جامعه اسلامی می  گوید : « و لتکن منکم امه یدعون الی الخیر و یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر » (ال عمران 104)
امام حسین ع که قران ناطق است فلسفه قیام مقدس خود را اجرای امر به معروف و نهی از منکر  بیان فرموده است: "انی لم اخرج اشرا و لا بطرا و لا ظالما و لا مفسدا انما خرجت لطلب الاصلاح فی امه جدی و ارید ان امر بالمعروف و انهی عن المنکر و . . .".

ش4 - تقویت و ترویج روحیه زهد و وارستگی با الهام از آموزه های دینی
انسان های بزرگ که به دنبال کارهای بزرگ هستند و افکار متعالی و مقدس دارند هرگز نباید مثل دنیا طلبان و شکمباره به دنبال امور مادی بدوند و حقایق را منکر شوند. نیروهای مسلح و مکتبی می بایست به دنیا با بزرگواری و کرامت به دیده تحقیر بنگرد و خود را آلوده نکند بلکه در افقی فراتر آنرا ابزاری برای خدمت به بندگان خدا ببیند ، نه از داشتن آن خود را ببازد و نه از نداشتن آن غمگین شود؛ همانطور که مولا علی ع می فرمایند : «الزهد بین کلمتین لکیلا تاسوا علی ما فاتکم و لا تفرحوا علی ما اتاکم » زهد این است که بر آنچه از دست دادی غمگین نباش و بر آنچه بدست آوردی خوشحال نباش.

ش5 - آموزش توحید و معارف گهربار دین از طریق دوره های آموزشی و متناسب با سطح علمی مخاطبین و نیاز آنان
توحید زیربنای همه معارف و معنویت هاست ،ثمره توحید، اخلاص است  و ثمره توحید , زهد و ثمره , اطاعت و بندگی خدا و رعایت تقوا و ایمان است .ثمره توحید، اخلاق نیک و اجرای عدالت و امر به معروف و نهی از منکر است.
بنابراین مهم ترین نکته در بحث تربیت و پرورش معنویت، آموزش توحید است که در «لا اله الا الله » خلاصه می شود و پیامبر (ص) فرمود« قولو ا لا اله الا الله تفلحوا »، رستگاری در سایه توحید است .
حضرت امام به تبعیت از قرآن ( وما رمیت اذ رمیت و لکن ان الله رمی ) توحید را به ملت آموخت و فرمود: «خرمشهر را خدا ازاد کرد» . دائما از خدا می گفت و توحید عملی را به مردم آموخت.
 ما معتقدیم که دستورات نورانی اسلام باعث هدایت و رستگاری در دنیا و آخرت می شود ولی این سعادت نصیب کسانی می شود که ضمن آموختن به آنها عمل کنند و الا صرف دانستن و آگاهی کاری از پیش نمی برد.

ش6 - توجه عملی و رفتاری مسولین به مسایل معنوی و حضور چشمگیر در محافل مذهبی و مناسک دینی
یکی از مواردی که در ترویج و گسترش توجه به مسایل معنوی و دینی اثر فراوان دارد حضور چشمگیر مسولین و مدیران در مراسم معنوی و مذهبی است؛ مثلا در بحث اقامه نماز جماعت ، فرمانده، اول ظهر خود وضو بگیرد و برای نماز به سوی نمازخانه حرکت کند و در صف اول بایستد. این امر در ترغیب دیگران بیش از چند جلسه سخنرانی درباره فضیلت نماز جماعت و اول وقت موثر است. حضرت امام صادق ع فرمو دند:« کونوا دعاه الناس بغیر السنتکم».

ش 7 - جلسات وعظ و تنبه
انسان به دلیل انسان بودنش که دارای بعد مادی و روحانی است و خواسته و گرایش متضاد الهی و حیوانی دارد معمولا به دلیل سرگرم شدن به زندگی مادی و بعضا گناهان دچار نوعی دلمردگی می شود که با شنیدن پند و موعظه روح او آرامش می یابد و آماده حرکت به سوی معنویات می شود. که امام علی (ع) می فرماید:" احی قلبک بالموعظه".
امام جواد (ع) فرمودند :" المومن یحتاج الی ثلاث توفیق من الله و واعظ من نفسه و قبول ممن ینصحه".

ش 8 - برگزاری حلسات پاسخ به شبهات دینی
انسان به سبب داشتن قدرت تفکر و تعقل ممکن است نسبت به معتقدات خود با شبهه یا مشکلی مواجه شود و این نشانه خوبی است ولی باید توجه داشت که شک و شبهه فقط گذرگاه خوبی است نه اینکه منزلگاه خوبی هم هست؛ بنابراین باید به دنبال رفع شبهه برآید و از آنجا که رفتار انسان برخاسته از تفکر و بینش اوست لازم است دفتری یا جلساتی برای پاسخگویی به شبهات دینی تشکیل شود تا همیشه آماده پاسخگویی باشد:
"فاسئلوا اهل الذکر ان کنتم لا تعلمون"(نحل43)

ش 9 - ایجاد روحیه انتقاد پذیری  کاری و رفتاری
برخی از انسان ها و مدیران به دلیل مبتلا بودن به بیماری انتقاد ناپذیری ، خود و مدیریت خود را قابل انتقاد نمی داننددر حالیکه مدیر خوب این خود بینی را تبدیل به واقع بینی می کندو به استقبال انتقاد به عنوان هدیه می رود که امام صادق (ع) فرمود :« احب اخوانی من اهدی الی عیوبی، بهترین دوست من کسی است که عیوب مرا به من هدیه کند".

ش 10 - توجه ویژه به نظم و انضباط در رفتار و وظیفه شغلی
ایمان فقط نماز و روزه نیست بلکه نظم و انضباط در وظیفه شغلی نیز می تواند نشانه مهم ایمان باشد چون بدون نظم و انضباط هیچ کار بزرگ به ثمر نمی رسد. قرآن در سوره نور آیه 62 می فرماید :" انما المومنون الذین امنوا بالله و رسوله و اذا کانوا معه علی امر جامع لم یذهبوا حتی یستاذنوه، مومنان واقعی کسانی اند که به خدا و پیامبرش ایمان اوردندو هنگامی که با او در یک برنامه مهم اجتماعی شرکت کردند بدون اجازه او به سراغ کار دیگر نمی روند".

ش 11 - ایجاد روحیه ولایت مداری و التزام به تبعیت از فرامین و منویات رهبری
همواره اطاعت از فرامین رهبری باعث عزت و پیروزی و سستی در اجرای فرامین رهبری باعث شکست و ذلت بوده و هست . بزرگمرد تاریخ امام علی (ع) از مردم کوفه می نالد که چرا مطیع نیستند و حاضر است آنها را با نیروهای معاویه عوض کند چون با اینکه بر باطل هستند ولی در اطاعت از رهبرشان معاویه مصمم بودند و نیز خطاب به مردم مصر هنگامی که مالک اشتر را برای حکومت فرستاد فرمود:" فاسمعوا له و اطیعوا امره فیما یطابق الحق فانه سیف من سیوف الله . . . "سخنش را بشنوید و فرمانش را آنجا که حق است اطاعت کنید  اگر فرمان بسیج داد حرکت کنید و اگر فرمان توقف داد توقف کنید او هیچ کاری را اعم از حمله یا عقب نشینی بدون فرمان من انجام نمی دهد.

ش12 - حفظ کرامت و جایگاه انسان  و برخورد منطقی همراه با نظم و انضباط
مربیان و مدیران لازم است در ارتباط با زیردستان ضمن رعایت نظم و انضباط , احترام و شخصیت انسانی آنها را نگه دارند و مبادا خدای نکرده انان را به دیده تحقیر بنگرند که این کار آثار بسیار بدی برای زیر دستان دارد و موجب بدبینی و بی اعتمادی می شود
 لذا نبی مکرم اسلام فرمودند «من استذل مومنا او مومنه او حقره لفقره او قله ذات یده شهره الله یوم القیامه ثم یفضحه »
 هر کس مرد یا زن مومنی را به سبب تهیدستی یا فقر خوار و حقیر بشمارد خدا در قیامت او را انگشت نما و سپس رسوا می نماید.

ش13 –لقمه حلال ( پاکیزگی ممر درامد)
برای حفظ ایمان و معنویت , دین اسلام دستورات فراوانی در خصوص حلال بودن لقمه و ممر درامد دارد و رابطه عمیق و محکمی بین لقمه حلال و ایمان و معنویت , و بین لقمه حرام خروج از دایره ایمان و فاصله گرفتن از معنویت و ایمان برقرار کرده است خصوصا نیروهای مسلح و سپاهیان که حافظ منافع ملت اسلامی و نظام مقدس اسلامی هستند باید بیشتر مراقب باشند که پیامبر فرمودند : « العباده مع اکل الحرام کالبناء علی الرمل» عبادت با حرام خواری مثل بنای ساختمان روی شن های روان است.
و نیز فرمود : ترک لقمه حرام احب الی الله من صلاه الفی رکعه تطوعا»  نخوردن یک لقمه حرام از 2000 رکعت نماز مستحبی نزد خدا دوست داشتنی تر است

ش14 - رعایت اصل شایسته سالاری برمبنای معیارهای دینی و ارزشی و انتصاب مدیران کارامد ساده زیست با تقوا
یکی از عوامل ترویج ایمان و معنویت , انتصاب مدیران ,فرماندهان مومن و شجاع و ساده زیست و کارامد می باشد و هر قدر مسولین و فرماندهان بیشتر متعهد و پایبند به ارزش های دینی باشند مردم و زیردستان نیز معنوی تر خواهند بود لذا فرمودند « الناس علی دین ملوکهم» بنابراین در انتصاب ها باید دقت کرد و ارزش های دینی و معنوی را با تخصص و توانایی با هم در نظر گرفت چون پیامبرمان چنین فرمودند :« انا لا نولی علی هذاالعمل احدا سئله و لا احدا حرص علیه» ما کسی را که متقاضی حکومت یا حریص به ان باشد به این کار نمی گماریم.

ش 15 - افزایش دیدارها و ارتباط های صمیمی با زیردستان
رابطه فرمانده و نیرو یا رییس و مرئوس در مجموعه های نظامی در حکومت اسلامی رابطه قلبی و برخاسته از ایمان و اعتقاد است که از سلسله مراتب ولایت فقیه سرچشمه و سیراب می شود که همراه با محبت و علاقه است و این گوهر ارزشمندی است که باید مدیران و فرماندهان قدر آنرا بدانند و با برقراری ارتباط های صمیمی و دوستانه این رابطه معنوی و ایمانی را حفظ و تقویت کنند .
امام علی (ع) در نامه 27 نهج البلاغه به محمد بن ابی بکر می نویسد « بال های خود را برای آنها بگستر و پهلوی نرمش و ملایمت بر زمین بگذار و چهره خویش را برای مردم گشاده دار»

ش16 - الگو سازی از نیروهای مسلح مکتبی و ترویج و تبیین شاخصه های فرهنگ اصیل پاسداری
یکی از موارد پیشنهادی در جهت تقویت معنویت در نیروهای مسلح این است که اصول و شاخصه های فرهنگ پاسداری از منظر قرآن و روایات بیان و تبیین شود و با معرفی الگوی جاویدی مثل امام حسین (ع) زمینه رقابت و حرکت بر  اساس این الگو و اصول ایجاد شود چون حرکت و ساختن بدون الگو ناممکن یا مشکل هست و انسان در مسیر حرکت نیازمند الگو هست لذا خداوند متعال پیامبر را الگوی نیک معرفی می کند: «لقد کان لکم فی رسول الله اسوه حسنه»

ش17 - تشکیل کمیته خانواده جهت تهیه برنامه های دینی و تربیتی برای همسران پاسداران
در بحث ارتقای معنویت  نباید وضعیت دینی و تربیتی خانواده ها را نادیده گرفت و لازم است که برای خانواده های محترم  نیز برنامه های شایسته ای تدوین شود قران کریم می فرماید : «قوا انفسکم و اهلیکم نارا وقودها الناس و الحجاره» ، مراقب خود و خانواده تان از آتش جهنم باشید رهبر فرزانه انقلاب بارها به این مساله توجه دادند و فرمودند :«توصیه این جانب این است که نسب به وضعیت اخلاقی و تربیتی همه افراد و نیز خانواده های فداکار آنان همت گماشته شود و از روش های کارامد  هنری در این مورد استفاده کنید»25/6/70 و در توصیه دیگری می فرمایند:
 «باید به خانواده تان برسید منظورم دل دادن به خانواده , اهمیت دادن به همسر و فرزندان است و برای اینها وقت صرف کنید»23/6/84

18 - جلوگیری از تخلفات انضباطی و اخلاقی و برخورد صحیح با متخلف
برای ایجاد زمینه تعالی معنویت و ایمان باید با متخلفین و دزدان ایمان و معنویت برخورد کرد و از اعمال خلاف آنان جلوگیری نمود خصوصا در مجموعه های نظامی مثل سپاه باید با تخلف از هر نوع آن برخورد شود تا این نهاد انقلابی از همه آفت ها صیانت شود  و نکته مهم این است که باید همه مراقب باشند که کار خلافی به نام دفاع از دین و انقلاب  و ولایت صورت نگیرد و ملاک و معیار همین قانون است ، لذا فرمانده معظم کل قوا در 25/6/70 فرمودند که « همه باید مراقب باشند که کارهای  خلاف قاعده و خلاف قانون  به نام دفاع از دین و ولایت از کسی سر نزند ما احتیاج به این کارها نداریم ما قانون داریم ما نظم داریم انقلاب امروز در شکل  نظام متجلی است».
نکته دیگر این است که در برخورد با متخلف باید رعایت عدل و انصاف و برخورد صحیح شود که بدور از هر گونه حب و بغض شخصی  باشد و الا خود موجب تبعیض و کاهش معنویت خواهد بود
ش19 - ساختن مسجد
مسجد دانشگاه بزرگ اسلام و مرکز خودسازی و تربیت نفوس مسلمین است مسجد کانون اصلی معنویت و پیوند با خدا و تقویت روح معنویت و ایمان است که قرآن در سوره توبه 110- 108  درباره مسجد می فرماید
ً لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوى‏ مِنْ أَوَّلِ یَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فیهِ فیهِ رِجالٌ یُحِبُّونَ أَنْ یَتَطَهَّرُوا وَ اللَّهُ یُحِبُّ الْمُطَّهِّرینَ (108)
التوبة :  108
 هرگز در آن(مسجد به عبادت) نایست! آن مسجدى كه از روز نخست بر پایه تقوا بنا شده، شایسته‏تر است كه در آن(به عبادت) بایستى؛ در آن، مردانى هستند كه دوست مى‏دارند پاكیزه باشند؛ و خداوند پاكیزگان را دوست دارد! (108):





دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: - -